Күнделікті өмірде біз жиі күнделікті гороскоптарды оқимыз, зодиак белгілеріне сәйкес келетін адамдармен танысамыз және кейде өміріміздегі оқиғаларды аспан денелерінің орналасуымен түсіндіруге тырысамыз․ Бірақ шын мәнінде астрология деген не? Ол ғылым па, әлде жай ғана дәстүр ме? Бұл сұрақтарға жауап іздеу үшін астрологияның тарихына, оның ғылымнан айырмашылығына және заманауи ғалымдардың пікіріне тоқталу қажет․
Астрология деген не?
Астрология — бұл аспан денелерінің (планеталардың, жұлдыздардың) адамдардың тағдырына, мінез-құлқына және Жер бетіндегі оқиғаларға әсер ететіні туралы ілім․ Ол көне заманнан бері келе жатқан жүйе болып табылады․ Ертедегі адамдар аспан денелерін құдайлардың белгілері деп санап, олардың қозғалысын бақылау арқылы болашақты болжауға тырысқан․ Астрологияның негізгі құралдары — натальды карталар (жұлдызнамалар), зодиак белгілері және планеталардың үйлері․
Астрономия және астрология: екі басқа жол
Көптеген адамдар астрономия мен астрологияны шатастырады, бірақ бұл екі түбегейлі әртүрлі ұғым․ Астрономия (гректің astron — жұлдыз және nomos — заң) — ғарыштық денелердің құрылысы, дамуы, олар құрайтын ғарыштық жүйелер және тұтас ғалам туралы ғылым․ Астрономия дәлелдемелерге, математикалық есептеулерге және физикалық заңдылықтарға сүйенеді․
Ал астрология ғылыми әдістер мен дәлелдемелерді қолданбайды․ Ерте орта ғасырларда астрономия мен астрология бірге дамыды, өйткені планеталардың қозғалысын есептеу үшін астрономиялық бақылаулар қажет болды․ Бірақ ғылым дамыған сайын, астрономия астрологиядан бөлініп, дәл ғылымға айналды․
Астрофизиктердің пікірі: ғылымға жат ұғым
Қазіргі таңда ғылыми қауымдастық астрологияны мойындамайды․ Белгілі астрофизиктердің пайымдауынша, астрология ғылым емес, жаңартылмаған ескі түсінік․ Ғалымдар бұл бағытты сынауда, себебі оның ғылыми негізі, дәлелдемесі жоқ және ол көбінесе алдап-арбау сипатында келеді․ 2026 жылғы сәуір айындағы басылымдарда астрофизиктер тарапынан айтылған бір маңызды тезис бар: «Астрономияны білсеңіз, астрологияға сенбейсіз»․ Бұл өте терең мағыналы сөз, өйткені ғаламның қалай жұмыс істейтінін түсінген адам жұлдыздардың адамның жеке өміріне тікелей әсер ете алатынына сене алмайды․
Жалған ғылым деген не?
Астрология, нумерология және хиромантия секілді бағыттар «жалған ғылым» (псевдогылым) қатарына жатады․ Жалған ғылым дегеніміз, өзін ғылым деп көрсетуге тырысатын, бірақ ғылыми әдістермен (эксперимент, бақылау, тексерілетін болжам жасау) расталмайтын сенімдер жиынтығы․
- Нумерология: сандардың адам тағдырына әсер ететіні туралы сенім; Ғалымдар бұл бағытты да нақты ғылым ретінде қабылдамайды․
- Хиромантия: адамның алақанындағы сызықтар арқылы болашақты болжау․
- Астрология: аспан денелерінің адам өміріне әсер етуі туралы ілім․
Бұл бағыттардың басты қаупі — адамдардың өз өмірлеріндегі жауапкершіліктен бас тартып, шешімдерді жұлдызжорамалға немесе сандарға жүктеп, өмірлік маңызды қадамдарды ғылыми негізделмеген кеңестерге сүйеніп қабылдауы․ Алайда, кейбір адамдар үшін астрология — жай ғана ойын немесе өзін-өзі танып-білудің психологиялық құралы ретінде қызмет етеді․
Астрология негіздерінің ғылыми жоқтығы
Астрологияның ғылым емес екенін дәлелдейтін бірнеше объективті себептер бар:
- Барнум эффектісі: Гороскоптарда жазылатын қасиеттер мен болжамдар өте жалпы болып келеді․ Олар кез-келген адамға жарамды, сондықтан адамдар «бұл мен туралы» деп ойлайды․
- Физикалық заңдылықтардың бұзылуы: Жұлдыздар мен планеталар бізден миллиондаған жарық жылы қашықтықта․ Олардың гравитациялық немесе электромагниттік әсері Жердегі адамның жеке өміріне ешқандай ықпал ете алмайды — бұл физика заңдылықтарына қайшы․
- Прецессия құбылысы: Жердің осінің қозғалысына байланысты күн мен түн теңелу нүктесі уақыт өте келе ығысады․ Сондықтан астрологиялық зодиак белгілерінің уақыты мен шын астрономиялық жұлдыздардың күн мен түн теңелу кезеңі сәйкес келмейді․
- Тексерілетін дәлелдемелердің жоқтығы: Ғылымда гипотеза тексерілуге тиіс․ Астрологиялық болжамдар жүйелі түрде сынақтан өткен кезде олардың дәлдігі кездейсоқтық деңгейінен аспайтыны дәлелденген․
Қорытынды
Астрология — адамзат тарихының маңызды бөлігі, ол көне дәуірдегі адамдардың ғаламды түсінуге деген ұмтылысының жемісі․ Бірақ ғылым мен техниканың тоғысып, Қазақстан ғарышының жаңа дәуірі басталған (мысалы, Айға қайта оралу миссиялары секілді халықаралық жобалар) қазіргі әлемде астрология, нумерология сияқты бағыттар ғылыми негізі жоқ, көбіне алаяқтық сипаттағы ұғымдар болып қала береді․
Әлемді шын мәнінде түсіну үшін адамзат ғылымға жүгінеді․ Астрономия ғылыми әлемдегі маңызы зор, ол ғаламды түсіну мен адамзаттың ғаламдағы орнын анықтауға көмектеседі․ Егер сіз астрономияны тереңірек түсінсеңіз, астрологиялық иллюзияларға сенудің қажеті жоқ екенін өзіңіз түсінесіз․ Ғылым — бұл сенім емес, дәлелденген білім․